Bellek Gelişimi ve Mnemonik Sistemler
Mart 1, 2010 | Genel
BELLEK GELİŞİMİVE MNEMONİK SİSTEMLER
Belleğimizindepolama ve işleme faaliyetleriancak sınırlınitelikte gerçekleştirebilmesi , hatırlama yeteneğimizin bizi yanıltabileceğine ilişkin örneklerin yaşanması, hatırlamaya yardımcı stratejiler kullanarak bellek performansının geliştirilmesine yönelik araştırmalara yol açmıştır. Bu konuda yapılan araştırmalar“mnemoniksistem”lerinkullanımını içermektedir.
Mnemonik terimi: hatırlamaya yardımcıstratejikullanımını ifade etmektedir.Eski yunan hatipleri uzun konuşmaları hatırlamak içinbazı stratejilerden yararlanmışlar ve özellikle yerleşimtekniği olarakbilinen mnemoniktekniğikullanmışlardır. Mnemonikteknikler aracılığıylakişi için anlamsız veya düşük anlamlı malzemeler anlamlı hale gelmektedir.Bu tekniklerin temelinde bellekte bulunan malzemelerin bilinmeyen yada yeni sunulanmalzemelerin çağrıştırması yatmaktadır.Mnemonik sistemler bellekteki bilgilere kolayca ulaşmayı sağlayan zihinsel dosyalama sistemleridir.Bellekte daha fazla bilgi tutulabilmesini sağlamak için mnemonik sistemlerde bazı ilkelerden yararlanılmaktadır. Bunlaranlamlılık, organizasyon, çağrışım,zihinde canlandırma,dikkat ve ilgidir.
ANLAMLILIK
Mnemoniktekniklerde uyaklar, örüntüler, ve çağrışımlar kullanılır. Bu yolla hatırlanmasıgereken malzemelerin daha anlamlı hale gelmesi amaçlanmaktadır. Malzemelerin birey için anlamlı hale gelmesi bu
malzemelerinhatırlanmasını kolaylaştırmaktadır.
ORGANİZASYONLAR
Bütün mnemonik sistemlerde bellegekaydedilen malzemelerin önceliklebelirlibir organizasyon içinde sıralanması amaçlanmıştır. Bilgibelleğe belli bir organizasyon içinde kaydedildiği zaman gerektiğinde bu organizasyona göre, sistematik bir biçimde gerigetirilmesi sağlanmaktadır.
ÇAĞRIŞIM
Mnemonik sistemlerdebellekte daha önce hazır bulunan malzemelerle, belleğe yeni kaydedilenlerarasında çağrışım kurulur.Çağrışımilkesi bütün mnemonik sistemlerintemelini oluşturmaktadır.
ZİHİNDE CANLANDIRMA
Zihinde canlandırma nesnelerin zihinde resimsel olarak temsili mnemoniksistemlerde oldukçaönemli rol oynamaktadır.Daha önce bellekte yer alan malzemelerinyenilerine bağlanmasıyla oluşan ilişkiler bu ilke uyarıncagörülür hale gelir. Yapılan araştırmalar zihinde canlandırmanın hatırlamayı artırdığını göstermektedir.
DİKKAT VE İLGİ
Mnemonik sistemlerdemümkün olduğu kadar dikkat çekici ve ilginççağrışımlarkullanmakgerekir. Bu durum zihinde görsel imgelerin oluşmasına katkıda bulunur. Dikkat çekici imgeler garip ve biricik olma eğilimi gösterirler. İmgenin biricikliği onun bellekte daha uzun süre kalmasını sağlar.
Yukarıda özetlenen ilkeler üzerine temellenen ve bellekaraştırmacılarıtarafından sıklıkla kullanılan genelbazı mnemonik tekniklervardır.
BAĞLAMA (LİNK) SİSTEMİ
Bu sistem malzemelerin sunum sırasına sadık kalarak hatırlanması gereken seri öğrenme görevlerinde kullanılmaktadır. Bağlama sistemi iki basamaktan oluşmaktadır. İlk olarak öğrenilecek listedeki maddenin görsel imgesi oluşturulmaktadır. İkinci olarak her maddeningörsel imgesiyle sonraki maddenin görsel imgesi arasındabağ kurulmaktadır. Bu sistemi temel alarak geliştirilmişolan bir teknik öykü tekniğidir bu teknikte hatırlanması gereken malzemelerden bir öykü oluşturulmakta ve öyküde geçen olaylar görsel imgelere dönüştürülmektedir.Yine bağlama sistemine bağlı olarak geliştirilmiş bir teknik anahtar kelime tekniğidir.Bu tekniktehatırlanmasıgereken malzemelere sessel açıdanbenzeyen ve kolaylıklaimgelenebilen kelimelerkullanılmaktadır.
YERLEŞİM (LOCİ)SİSTEMİ
Yerleşim sistemim.ö. 500yılına dek uzanan bir geçmişe sahip en eskihatırlama tekniğidir. Bu sistemdehatırlanmasıgereken malzemelerleiyi bilinen sabitniteliktekiyerleşimalanlarıbirbirinebağlanarakhatırlanır. Örneğinbirserikelimeyiokulkafeteryasına gidenyol üzerindekibelirliyerlerarasında bağkurarakhatırlamakmümkündür.Yerleşim sistemi iki basamak danoluşur. İlkolarakbilinen biryerleşim yerininzihinsel imgesidoğalvemantıklı birsıradaezberlenir .ikinciolarakhatırlanmasıgereken birmaddenin imgesi ,yerleşim alanınınbelirli birbölümüyleilişkilendirilirve malzemelerinkullanılmasısırasındasözkonusuyerleşimalanındazihinselbiryürüyüş yapılır.
ASMA (PEG)SİSTEMİ
Bu sistemdehatırlanmasıgereken malzemeleri daha önce öğrenilmiş olan ve çoğunlukla somut olannesnelere asmayı içermektedir. Kullanılan somut kelimeler genellikle nesnelere olan benzerliklerine ya da nesnelerinokunuşu ile uyaklıoluşlarınagöreseçilmektedir.Buna göre hersayı değişikbirnesne iletemsiledilmektedir. Kişidenistenen1’denbaşlayıphatırlamasıgerekenmaddekadarsayıyıbelirlinesnelerekarşılık gelecekşekildeezberlemesidir. Daha sonra hatırlaması gereken maddelerle sayılara karşılık gelen somut nesnelerin etkileşimini zihinde canlandırması gerekmektedir. Örneğindahaönce hiç yazıcı görmeyen öğrencilere bu yönteml yazıcı şöyle öğretilmiştir.Yapılacak ilk işdüğmeyiçevirmektir , bu durum deneklere çöreğin içinde bir düğme hayal ettirilerek verilmiş. Sonrakiyönerge“kağıdızincirhalkanın üzerine koy “bunda dadenekler içine kağıt doldurulmuş ayakkabının bir zincirle bağlandığını düşünmüşler. Buşekilde öğrenmeyle denekler kontrol grubundan daha başarılı olmuşlardır.
FONETİKSİSTEM
Busistemaraşmacılartarafındanilgilenilenkonuyagöreşekil—alfabe, sayı—harf , sayı—sessiz harfveyaseseuygunsayıgibideğişikşekillerdeadlandırılmaktadır. Ancakbusisteminversiyonlarındakiortaknoktalar0’dan9’akadarolansayıların herbirininsessizharflerleveyaonlarauygunseslerletemsiledilmesive busessizharflerinaralarınasesliharfler konarakhecelerinyadakelimelerinoluşturulmasıdır.Örneğin1.T veyaTh:3.M:4. R:5.L:6VEYACh.Shşeklindesayılarsesleredönüştürülmektedir.Bu durunda164359 sayısıdenek tarafından Tea CheRMaiLBoxolarakkotlanmaktave bir öğretmenin kendisinebir şeypostalamasışeklindeimgelenmektedir.Fonetiksistemin başlangıcı1948’deWickelman’ınalfabedekiharflerlesayıları eşleştirerekoluşturduğusayı—harfsisteminedayanmaktadır.Busistemin diğer mnemonik sistemleregöre en önemliavantajısayıların hatırlanmasındadahakullanışlı olmasıdır.
MNEMONİKTEKNİKLERİSINIRLILIKLARI
Mnemoniktekniklerkişininbelleğindeçoğunlukla, geneldeğilözelbirartışayolaçmaktadır.Örneğindeneklerdenbirineyerle şimsisteminegörekelimelerinhatırlanabilmesineyönelik,diğerineise fonetiksistemeuygun olaraksayıların hatırlanabilmesineyönelikeğitimvermişlerdir.Bunabağlıolarak. Deneklerinbellekperformansındaki artışaldıklarıeğitimdoğrultusundasadecekelimelerinyadasayılarınhatırlanmasındagözlenmiştir.Mnemonik teknikler kullanarak normalperformansın ötesinde bir başarı sağlayabilmek için oldukça uzun eğitim oturumlarıgerekmektedir.Bellekşampiyonalarınakatılan yarışmacılar,şampiyonolabilmekiçinyaşamlarınıbelleklerinigeliştirmeye adadıklarınıbelirtmektedirler.Mnemonikteknikveyasistemlerbütün öğrenmegörevlerinegüçlücevaplarvermezler.Görselimgelerinkullanımından kaynaklananbazısınırlılıklarıvardır.Görselimgeleroluşturabilmekvebukonuda eğitilebilmekoldukçauzunzamanalmaktadır.Birkelimeyletemsil edilenbirnesneninimgelenmesikelimeninkendisinidüşünmekten dahauzunsürebilir.Ayrıcahatırlanması gerekenmalzemelerçokhızlısunulursahatırlamak içingörselimgelerkullanmakperformansıdüşürebilir.Mnemonikteknikler açısındanoldukçaönemlibirilkeolangörselçağrımlarkurma,soyutmalzemelerde, somutmalzemelerinkullanılabilmesindeolduğukadariyiçalışmazlar. Ayrıcainsanlararasındagörselçağrışımkurabilmeyeteneğiaçısından bireyselfarklılıklarvardır.Bütünbunlararağmen,özelliklemnemonik sistemlerdentüretilendahabasitdüzeydekimnemonikstratejilerin zihinselaçıdanyetersizyadaöğrenmeproblemleriolan yetişkinlerinveyaçocuklarınbilişselsüreçlerindekidezavantajlarınıen azaindirgemedeetkilioldugunugösterenbirçokaraştırmabulgusubulunmaktadır. Üstünbirbellekperformansınasahipolmak içinher şeydenönceuzunvezahmetli bireğitimprogramınıgözealmakgerektiğisonucunaulaşabiliriz. Aynızamandauygunbirmnemoniksistemve gerigetirmeyapısınınseçilmesi,uygunveyeterlibirdüzeydebireğitiminverilmesi sonucubellekkapasitesindesağlananve sınırsız gibigörünengelişme,bellek kapasitesinin artmasıanlamınagelmemektedir.
Popularity: 100% [?]
