BELLEK GELİŞİMİ VE MNEMONİK SİSTEMLER

Belleğimizin depolama ve işleme faaliyetleri ancak sınırlı nitelikte gerçekleştirebilmesi , hatırlama yeteneğimizin bizi yanıltabileceğine ilişkin örneklerin yaşanması, hatırlamaya yardımcı stratejiler kullanarak bellek performansının geliştirilmesine yönelik araştırmalara yol açmıştır. Bu konuda yapılan araştırmalar “mnemonik sistem”lerin kullanımını içermektedir.

Mnemonik terimi: hatırlamaya yardımcı strateji kullanımını ifade etmektedir. Eski yunan hatipleri uzun konuşmaları hatırlamak için bazı stratejilerden yararlanmışlar ve özellikle yerleşim tekniği olarak bilinen mnemonik tekniği kullanmışlardır. Mnemonik teknikler aracılığıyla kişi için anlamsız veya düşük anlamlı malzemeler anlamlı hale gelmektedir. Bu tekniklerin temelinde bellekte bulunan malzemelerin bilinmeyen yada yeni sunulan malzemelerin çağrıştırması yatmaktadır. Mnemonik sistemler bellekteki bilgilere kolayca ulaşmayı sağlayan zihinsel dosyalama sistemleridir. Bellekte daha fazla bilgi tutulabilmesini sağlamak için mnemonik sistemlerde bazı ilkelerden yararlanılmaktadır. Bunlar anlamlılık, organizasyon, çağrışım, zihinde canlandırma, dikkat ve ilgidir.

ANLAMLILIK

Mnemonik tekniklerde uyaklar, örüntüler, ve çağrışımlar kullanılır. Bu yolla hatırlanması gereken malzemelerin daha anlamlı hale gelmesi amaçlanmaktadır. Malzemelerin birey için anlamlı hale gelmesi bu

malzemelerin hatırlanmasını kolaylaştırmaktadır.

ORGANİZASYONLAR

Bütün mnemonik sistemlerde bellege kaydedilen malzemelerin öncelikle belirli bir organizasyon içinde sıralanması amaçlanmıştır. Bilgi belleğe belli bir organizasyon içinde kaydedildiği zaman gerektiğinde bu organizasyona göre, sistematik bir biçimde geri getirilmesi sağlanmaktadır.

ÇAĞRIŞIM

Mnemonik sistemlerde bellekte daha önce hazır bulunan malzemelerle, belleğe yeni kaydedilenler arasında çağrışım kurulur. Çağrışım ilkesi bütün mnemonik sistemlerin temelini oluşturmaktadır.

ZİHİNDE CANLANDIRMA

Zihinde canlandırma nesnelerin zihinde resimsel olarak temsili mnemonik sistemlerde oldukça önemli rol oynamaktadır. Daha önce bellekte yer alan malzemelerin yenilerine bağlanmasıyla oluşan ilişkiler bu ilke uyarınca görülür hale gelir. Yapılan araştırmalar zihinde canlandırmanın hatırlamayı artırdığını göstermektedir.

DİKKAT VE İLGİ

Mnemonik sistemlerde mümkün olduğu kadar dikkat çekici ve ilginç çağrışımlar kullanmak gerekir. Bu durum zihinde görsel imgelerin oluşmasına katkıda bulunur. Dikkat çekici imgeler garip ve biricik olma eğilimi gösterirler. İmgenin biricikliği onun bellekte daha uzun süre kalmasını sağlar.

Yukarıda özetlenen ilkeler üzerine temellenen ve bellek araştırmacıları tarafından sıklıkla kullanılan genel bazı mnemonik teknikler vardır.

BAĞLAMA (LİNK) SİSTEMİ

Bu sistem malzemelerin sunum sırasına sadık kalarak hatırlanması gereken seri öğrenme görevlerinde kullanılmaktadır. Bağlama sistemi iki basamaktan oluşmaktadır. İlk olarak öğrenilecek listedeki maddenin görsel imgesi oluşturulmaktadır. İkinci olarak her maddenin görsel imgesiyle sonraki maddenin görsel imgesi arasında bağ kurulmaktadır. Bu sistemi temel alarak geliştirilmiş olan bir teknik öykü tekniğidir bu teknikte hatırlanması gereken malzemelerden bir öykü oluşturulmakta ve öyküde geçen olaylar görsel imgelere dönüştürülmektedir. Yine bağlama sistemine bağlı olarak geliştirilmiş bir teknik anahtar kelime tekniğidir. Bu teknikte hatırlanması gereken malzemelere sessel açıdan benzeyen ve kolaylıkla imgelenebilen kelimeler kullanılmaktadır.

YERLEŞİM (LOCİ) SİSTEMİ

Yerleşim sistemi m.ö. 500 yılına dek uzanan bir geçmişe sahip en eski hatırlama tekniğidir. Bu sistemde hatırlanması gereken malzemelerle iyi bilinen sabit nitelikteki yerleşim alanları birbirine bağlanarak hatırlanır. Örneğin bir seri kelimeyi okul kafeteryasına giden yol üzerindeki belirli yerler arasında bağ kurarak hatırlamak mümkündür. Yerleşim sistemi iki basamak dan oluşur. İlk olarak bilinen bir yerleşim yerinin zihinsel imgesi doğal ve mantıklı bir sırada ezberlenir . ikinci olarak hatırlanması gereken bir maddenin imgesi , yerleşim alanının belirli bir bölümüyle ilişkilendirilir ve malzemelerin kullanılması sırasında söz konusu yerleşim alanında zihinsel bir yürüyüş yapılır.

ASMA (PEG) SİSTEMİ

Bu sistemde hatırlanması gereken malzemeleri daha önce öğrenilmiş olan ve çoğunlukla somut olan nesnelere asmayı içermektedir. Kullanılan somut kelimeler genellikle nesnelere olan benzerliklerine ya da nesnelerin okunuşu ile uyaklı oluşlarına göre seçilmektedir. Buna göre her sayı değişik bir nesne ile temsil edilmektedir. Kişiden istenen 1’den başlayıp hatırlaması gereken madde kadar sayıyı belirli nesnelere karşılık gelecek şekilde ezberlemesidir. Daha sonra hatırlaması gereken maddelerle sayılara karşılık gelen somut nesnelerin etkileşimini zihinde canlandırması gerekmektedir. Örneğin daha önce hiç yazıcı görmeyen öğrencilere bu yöntemle yazıcı şöyle öğretilmiştir. Yapılacak ilk iş düğmeyi çevirmektir, bu durum deneklere çöreğin içinde bir düğme hayal ettirilerek verilmiş. Sonraki yönerge “kağıdı zincir halkanın üzerine koy “ bunda da denekler içine kağıt doldurulmuş ayakkabının bir zincirle bağlandığını düşünmüşler. Bu şekilde öğrenmeyle denekler kontrol grubundan daha başarılı olmuşlardır.

FONETİK SİSTEM

Bu sistem araşmacılar tarafından ilgilenilen konuya göre şekil—alfabe, sayı—harf , sayı—sessiz harf veya sese uygun sayı gibi değişik şekillerde adlandırılmaktadır. Ancak bu sistemin versiyonlarındaki ortak noktalar 0’dan 9’a kadar olan sayıların her birinin sessiz harflerle veya onlara uygun seslerle temsil edilmesi ve bu sessiz harflerin aralarına sesli harfler konarak hecelerin yada kelimelerin oluşturulmasıdır. Örneğin 1.T veya Th:3. M:4. R:5. L:6 VEYA Ch. Sh şeklinde sayılar seslere dönüştürülmektedir. Bu durunda 164359 sayısı denek tarafından Tea CheRMaiL Box olarak kotlanmakta ve bir öğretmenin kendisine bir şey postalaması şeklinde imgelenmektedir. Fonetik sistemin başlangıcı 1948’de Wickelman’ın alfabedeki harflerle sayıları eşleştirerek oluşturduğu sayı—harf sistemine dayanmaktadır. Bu sistemin diğer mnemonik sistemlere göre en önemli avantajı sayıların hatırlanmasında daha kullanışlı olmasıdır.

MNEMONİK TEKNİKLERİ SINIRLILIKLARI

Mnemonik teknikler kişinin belleğinde çoğunlukla, genel değil özel bir artışa yol açmaktadır. Örneğin deneklerden birine yerleşim sistemine göre kelimelerin hatırlanabilmesine yönelik, diğerine ise fonetik sisteme uygun olarak sayıların hatırlanabilmesine yönelik eğitim vermişlerdir. Buna bağlı olarak. Deneklerin bellek performansındaki artış aldıkları eğitim doğrultusunda sadece kelimelerin yada sayıların hatırlanmasında gözlenmiştir. Mnemonik teknikler kullanarak normal performansın ötesinde bir başarı sağlayabilmek için oldukça uzun eğitim oturumları gerekmektedir. Bellek şampiyonalarına katılan yarışmacılar, şampiyon olabilmek için yaşamlarını belleklerini geliştirmeye adadıklarını belirtmektedirler. Mnemonik teknik veya sistemler bütün öğrenme görevlerine güçlü cevaplar vermezler. Görsel imgelerin kullanımından kaynaklanan bazı sınırlılıkları vardır. Görsel imgeler oluşturabilmek ve bu konuda eğitilebilmek oldukça uzun zaman almaktadır. Bir kelimeyle temsil edilen bir nesnenin imgelenmesi kelimenin kendisini düşünmekten daha uzun sürebilir. Ayrıca hatırlanması gereken malzemeler çok hızlı sunulursa hatırlamak için görsel imgeler kullanmak performansı düşürebilir. Mnemonik teknikler açısından oldukça önemli bir ilke olan görsel çağrımlar kurma, soyut malzemelerde, somut malzemelerin kullanılabilmesinde olduğu kadar iyi çalışmazlar. Ayrıca insanlar arasında görsel çağrışım kurabilme yeteneği açısından bireysel farklılıklar vardır. Bütün bunlara rağmen, özellikle mnemonik sistemlerden türetilen daha basit düzeydeki mnemonik stratejilerin zihinsel açıdan yetersiz yada öğrenme problemleri olan yetişkinlerin veya çocukların bilişsel süreçlerindeki dezavantajlarını en aza indirgemede etkili oldugunu gösteren bir çok araştırma bulgusu bulunmaktadır. Üstün bir bellek performansına sahip olmak için her şeyden önce uzun ve zahmetli bir eğitim programını göze almak gerektiği sonucuna ulaşabiliriz. Aynı zamanda uygun bir mnemonik sistem ve geri getirme yapısının seçilmesi, uygun ve yeterli bir düzeyde bir eğitimin verilmesi sonucu bellek kapasitesinde sağlanan ve sınırsız gibi görünen gelişme, bellek kapasitesinin artması anlamına gelmemektedir.

Popularity: 44% [?]